Dzisiejszy post zacznę od wyjawienia małego sekretu, otóż nie wyobrażam sobie wieczerzy wigilijnej bez tradycyjnego makowca na deser! Według mnie makowiec jest klamrą kompozycyjną całych świąt i bez niego Wigilia wydaje się być niekompletna, jak zdanie urwane w połowie.
Nie bez powodu mak gra pierwsze skrzypce w to jedno, wyjątkowe popołudnie w roku. Symbolika maku w naszej kulturze sięga głęboko do korzeni pogańskich wierzeń Słowian, oraz chrześcijańskiej tradycji. W dawnej kulturze ludowej mak był rośliną niezwykłą, budzącą szacunek, a czasem nawet lęk. Ze względu na swoje właściwości usypiające, nasi słowiańscy przodkowie wierzyli, że mak pozwala przekroczyć granicę między światem żywych a krainą snu i śmierci. To właśnie dlatego mak był nieodłącznym elementem styp i obrzędów zadusznych. Wierzono, że umożliwia kontakt z duchami przodków. Wigilia w tradycji słowiańskiej również była momentem granicznym, była czasem kiedy zasłona między światami stawała się najcieńsza. Wraz z nadejściem chrześcijaństwa symbolika maku ewoluowała, choć nie zerwała całkowicie z korzeniami. Chrześcijanie wierzyli, że zjedzenie maku w Wigilię miało zapewnić bogactwo, urodzaj i płodność. Dlatego makowiec czy na wschodzie kraju kutia stały się potrawą obowiązkową, zaś jej brak na świątecznym stole wróżyło domostwu biedę i nieszczęście w nadchodzącym roku.
Jest jeden zwyczaj związany z makiem, który mnie osobiście porusza najbardziej i nadaje makowcowi wymiaru metafizycznego. W dawnej Polsce szczególnie na wschodzie wierzono, że podczas wieczerzy wigilijnej towarzyszą nam dusze zmarłych bliskich. Nie sprzątano stołu od razu po kolacji, a okruszki maku czy kawałki ciasta rzucano za piec lub zostawiano na stole. Był to dar dla dusz, które przybyły do domu na święta. Miały one posilić się tym, co łączy światy. To piękny gest pamięci, który przypomina, że przy stole nikt nie jest nieobecny.
Przepis na tradycyjny makowiec zawijany znajdziesz poniżej.
SKŁADNIKI
Na 2 makowce
Składniki na ciasto
- 350 g mąki typ 500 – 550 + ekstra do podsypania
- 120 ml mleka
- 17 g – 20 g świeżych drożdży
- 4 łyżki cukru
- 4 żółtka*
- 1 łyżeczka ekstraktu z wanilii lub skórka otarta z cytryny eco
- 90 g masła (w temp. pokojowej)
- szczypta soli
- 1 łyżka spirytusu lub wódki (opcjonalnie)
*białka z jajek zachowaj do masy makowej.
Składniki na masę makową
- 600 ml wody
- 300 g suchego maku niebieskiego
- 50 g orzechów włoskich lub pekan drobno posiekanych + 1 – 2 garście całych orzechów extra
- 50 g płatków migdałowych
- 50 g suszonych moreli posiekanych
- 100 g rodzynek
- 2 – 3 łyżki kandyzowanej skórki pomarańczowej
- 50 g masła (w temp. pokojowej)
- 50 g cukru brązowego
- 120 – 140 ml miodu prawdziwego
- skórka otarta z 1 pomarańczy eco
- szczypta soli
- ekstrakt migdałowy lub likier migdałowy (wg preferencji)
- 1 łyżka rumu (opcjonalnie)
- 2 łyżki cukru białego
- 4 białka jajek
Dodatki
- Lukier (pół kubka cukru pudru + 1 – 3 łyżek gorącej wody)
- płatki migdałów, kandyzowana skórka pomarańczowa
Przydatne narzędzia
- waga kuchenna
- sitko do mąki
- maszynka do mielenia mięsa
- folia spożywcza
- mikser planetarny (opcjonalnie)
- wałek
- papier do pieczenia
- zszywacz do papieru (opcjonalnie)
- duża blacha do pieczenia
- naczynie żaroodporne
- kratka do studzenia
- pędzelek do lukru
SPOSÓB PRZYGOTOWANIA
- Najpierw przygotuj masę makową. Pod bieżącą wodą opłucz mak, odcedź go i przełóż do garnka o pojemności 3 – 4 litrów. Do maku dodaj 600 ml wody i zagotuj. Po zagotowaniu zmniejsz moc palnika do minimum i gotuj mak pod przykryciem przez 30 minut. Ugotowany mak odcedź na sicie i pozostaw do ostygnięcia. W międzyczasie przygotuj dodatki do maku.
- Przestudzony mak zmiel w maszynce na małych oczkach 2 – 3 krotnie. Pod koniec mielenia wrzuć do maszynki 1 – 2 garście orzechów, żeby cały mak wyszedł z maszynki. Do zmielonego maku dodaj pozostałe dodatki z wykluczeniem białek i białego cukru – te dodasz później – i wszystko wymieszaj. Miskę szczelnie zakryj folią spożywczą i odstaw na bok**.
- Następnie przygotuj ciasto na makowiec. W małym garnku podgrzej mleko do 35°C. W pojemniku 500 ml umieść drożdże, oraz 1 łyżkę cukru i rozetrzyj, aż staną się płynne. Dodaj do nich połowę ciepłego mleka i 2 łyżki odważonej mąki. Wymieszaj wszystko, nakryj ściereczką bawełnianą i odstaw w ciepłe miejsce do wyrośnięcia na ok 20 – 40 minut. W międzyczasie w misie miksera ubij żółtka jajek z pozostałym cukrem na puszystą masę. Następnie dodaj do misy wyrośnięty zaczyn drożdżowy, pozostałe mleko, szczyptę soli, ekstrakt waniliowy lub skórkę cytrynową, oraz alkohol i wszystko wymieszaj. Teraz dodaj przesianą mąkę i wyrabiaj ciasto przez ok 3 – 4 minuty na średnich obrotach. Cały czas zagniatając ciasto dodawaj po kawałku miękkie masło i wyrabiaj do momentu, aż stanie się gładkie i lśniące. Miskę z ciastem szczelnie zakryj folią spożywczą i odstaw w ciepłe miejsce do wyrośnięcia na 1,5 – 2 godzin lub do podwojenia objętości.
- Na chwilę przed planowanych zawijaniem makowców ubij w metalowej lub szklanej misce białka jajek. Kiedy zacznie formować się z nich piana cały czas ubijając dodawaj po trochu biały cukier. Białka ubijaj na sztywną pianę, a następnie delikatnie wymieszaj z masą makową.
- Przygotowanie makowców. Wyrośnięte ciasto przełóż na oprószony mąką blat i odgazuj uderzając w nie pięścią, a następnie parokrotnie zagnieć. Podziel całość na 2 równe części i każdą z nich rozwałkuj na kształt prostokąta o bokach 25×30 cm. Na rozwałkowane ciasto wyłóż masę makową zachowując 2 cm margines z każdej strony. Przed zawinięciem zagnij puste boki do środka, co zabezpieczy masę przed wypływaniem, a następnie całość zawiń w roladę zaczynając od dołu. Każdego makowca zawiń 2 – 3 krotnie papierem do pieczenia pozostawiając ok 1 – 2 cm wolnej przestrzeni***.
- Makowce wstaw do rozgrzanego piekarnika z naczyniem żaroodpornym**** wypełnionym wrzątkiem umieszczonym na dnie piekarnika i piecz przez ok 40 – 50 minut w 175°C z termoobiegiem lub w 185° z funkcją grzanie góra – dół lub do zarumienienia.
- Upieczone makowce zostaw w piekarniku z uchylonymi drzwiczkami na ok 15 minut, po tym czasie zdejmij papier i studź makowce na kratce. Jeszcze lekko ciepłe pokryj lukrem i posyp płatkami migdałowymi lub kandyzowaną skórką pomarańczową.
** masę makową możesz przygotować dzień wcześniej, tylko przechowuj ją w lodówce. W dniu przygotowywania makowców wyjmij ją z lodówki na 2 – 3 godziny przed pieczeniem, żeby ogrzała się do temperatury pokojowej.
*** zawijanie makowców w papier powoduje, że makowce mają ładny kształt po upieczeniu, a dodatkowo niwelują ewentualne pęknięcia ciasta w trakcie pieczenia. Można dodatkowo wzmocnić konstrukcję i paroma zszywkami zabezpieczyć papier przed rozwinięciem.
**** pieczenie z parą dodatkowo zmniejszy ryzyko ewentualnych pęknięć makowców.
Wesołych Świąt i smacznego! 🎄
